ଅପହଞ୍ଚ

ଗୋପୀନାଥ ମହାନ୍ତି

ଉପକ୍ରମ

ଗୋପୀନାଥ ମହାନ୍ତିଙ୍କ କାଳଜୟୀ ଉପନ୍ୟାସ 'ଅପହଞ୍ଚ' ମଣିଷର ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ଶିକ୍ଷା, ସଭ୍ୟତା ଏବଂ ନିଜ ଚେର ଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇଯିବାର ଏକ ମର୍ମସ୍ପର୍ଶୀ କାହାଣୀ । ଏହି ସାରାଂଶ ମାଧ୍ୟମରେ ଆମେ ସେହି ଦୁନିଆକୁ ଯିବା, ଯେଉଁଠାରେ ଜଣେ ଆଦିବାସୀ ଯୁବକର ସ୍ୱପ୍ନ ଏବଂ ବାସ୍ତବତା ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବଡ଼ ସଂଘର୍ଷ ଚାଲିଛି ।

ଏହାର କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଚରିତ୍ର ଟିମା, ଯାହାର ପାଠପଢ଼ାକୁ ନେଇ ମେଲ୍‌କାବାଡ଼ି ଗାଁର ଲୋକେ ବହୁ ଆଶା ବାନ୍ଧିଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କ ଧାରଣା ଥିଲା ଯେ ଟିମା ଶିକ୍ଷିତ ହେଲେ ସେମାନଙ୍କୁ ସାହୁକାରଙ୍କ କପଟାଚାର ଓ ଶୋଷଣରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳିବ । କିନ୍ତୁ ସହରୀ ଶିକ୍ଷା ଓ ଚଳଣି ଟିମାକୁ ଆଧୁନିକତାର ମୋହରେ ବାନ୍ଧି ପକାଏ ଏବଂ ସେ ନିଜକୁ ‘କେ. ଟିମାୟା ଦୋରା’ ଭାବେ ପରିଚିତ କରାଇ ନିଜ ଜାତିଠାରୁ ମାନସିକ ସ୍ତରରେ ଦୂରେଇ ଯାଏ ।

ଉପନ୍ୟାସରେ ପରାଧୀନତା ଓ ଶୋଷଣର ଏକ ଭିନ୍ନ ରୂପ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ଯେଉଁଠି ଟିମାର ବାପା ବୀମା କନ୍ଧ ନିଜେ ଜଣେ ଶୋଷକ ସାହୁକାରରେ ପରିଣତ ହୋଇ ଗାଁ ଲୋକଙ୍କୁ ଶୋଷଣ କରେ । ଟିମା ରାଜନୀତିରେ ପଶି ନେତା ହୁଏ ସତ, କିନ୍ତୁ ସେ କେବଳ ସହରୀ ବ୍ୟବସାୟୀଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ମାଧ୍ୟମ ସାଜେ । ଶେଷରେ, ନିର୍ବାଚନରେ ପରାଜୟ ଏବଂ ସହରୀ ଜୀବନର ମିଥ୍ୟା ଆଡ଼ମ୍ବରରେ ପରାହତ ହୋଇ ସେ ଗାଁକୁ ଫେରିଆସେ । ଟିମାର ଏହି ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ ଏବଂ ଗାଁ ଲୋକଙ୍କ ସହ ମିଶି କାମ କରିବାର ସଂକଳ୍ପ ହିଁ ଉପନ୍ୟାସକୁ ଏକ ନୂଆ ମୋଡ଼ ଦିଏ । ଏହା ବ୍ୟକ୍ତିବାଦ ଓ ଗୋଷ୍ଠୀବାଦ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସୂକ୍ଷ୍ମ ପାର୍ଥକ୍ୟକୁ ଦର୍ଶାଉଥିବା ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମନସ୍ତାତ୍ତ୍ଵିକ ଉପନ୍ୟାସ ।

ପରିଚୟ

ଉପନ୍ୟାସର ଶୀର୍ଷକ 'ଅପହଞ୍ଚ' ନିଜ ଭିତରେ ଏକ ଗୂଢ଼ ରହସ୍ୟ ବହନ କରେ । 'ଅପହଞ୍ଚ' କେବଳ ଗୋଟିଏ ବହି ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଏକ ଯାତ୍ରା । ଏହି ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ପାହାଡ଼ ଘେରା ଏକ ଛୋଟ କନ୍ଧ ପଲ୍ଲୀରୁ ଏବଂ ଶେଷ ହୁଏ ମଣିଷ ମନସ୍ତତ୍ତ୍ୱର ଗଭୀର ଗହ୍ୱରରେ-। ଏହି ଉପନ୍ୟାସର ମୂଳ ବିଷୟବସ୍ତୁ ହେଉଛି ପରିବର୍ତ୍ତନ । ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ନିଜ ସମାଜଠାରୁ ଦୂରେଇ ଯାଏ ଏବଂ ନୂତନ ସଭ୍ୟତାର ଚାକଚକ୍ୟରେ ନିଜକୁ ହଜାଇ ଦିଏ, ସେତେବେଳେ ସେ କିପରି ନିଜ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ 'ଅପହଞ୍ଚ' ବା ଦୂରର ମଣିଷ ହୋଇଯାଏ, ତାହା ଏଠାରେ ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି । ବହିଟି ପଢ଼ିବା ବେଳେ ପାଠକ ଅନୁଭବ କରିବେ ଯେ କିପରି ସଭ୍ୟତା ନାମରେ ଆମେ ଆମର ସରଳତା ଏବଂ ନୈତିକତାକୁ ହରାଇ ବସୁଛୁ-। ଟିମାର ଚରିତ୍ର ମାଧ୍ୟମରେ ଲେଖକ ଦର୍ଶାଇଛନ୍ତି ଯେ, ଶିକ୍ଷା ମଣିଷକୁ ଉନ୍ନତ କରିବା ସହିତ କିପରି ତାକୁ ନିଜର ମୂଳ ସଂସ୍କୃତି ପ୍ରତି ହୀନମନ୍ୟତା ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ । ଟିମା ଯେତେବେଳେ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ପ୍ରରୋଚନାରେ ନିଜର ନାମ ବଦଳାଇ 'ଟିମାୟା ଦୋରା' ରଖିଲା, ସେତେବେଳେ ସେ କେବଳ ନାମ ବଦଳାଇ ନଥିଲା, ବରଂ ନିଜର ସରଳତା ଓ ଜାତିର ସମ୍ପର୍କକୁ ମଧ୍ୟ ପଛରେ ଛାଡ଼ି ଆସିଥିଲା-।

ଏହି ଉପନ୍ୟାସ ପାଠକକୁ ଏକ ଏପରି ସମୟ ଓ ସମାଜକୁ ନେଇଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ସଭ୍ୟତା ଏବଂ ସରଳତା ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଅଦୃଶ୍ୟ ସଂଘର୍ଷ ଚାଲିଛି ଓ ଏହା ଆମକୁ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରେ ଯେ ପ୍ରକୃତ ଉନ୍ନତି କ’ଣ—ସହରୀ ବିଳାସ ନା ନିଜ ମାଟି ସହ ଜଡ଼ିତ ରହିବାର ଶାନ୍ତି-?

ପୃଷ୍ଠଭୂମି

ଏହି କାହାଣୀଟି ମୁଖ୍ୟତଃ ଓଡ଼ିଶାର ଦକ୍ଷିଣାଞ୍ଚଳରେ ଥିବା କନ୍ଧବହୁଳ ପାହାଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳ ଉପରେ ଆଧାରିତ । ଏହି ପରିବେଶକୁ ଲେଖକ ଏତେ ଜୀବନ୍ତ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି ଯେ ପାଠକ ନିଜକୁ ସେହି ଜଙ୍ଗଲ ଏବଂ ନାଳବାଟ ମଧ୍ୟରେ ପାଇବ । କାହାଣୀର ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ମେଲ୍‍କାବାଡ଼ି ନାମକ ଏକ ସରଳ ଆଦିବାସୀ ଗାଁରୁ । ସେହି ସମୟର ସାମାଜିକ ସ୍ଥିତି ଏପରି ଥିଲା ଯେଉଁଠାରେ ଆଦିବାସୀମାନେ ଅଶିକ୍ଷିତ ଥିଲେ ଏବଂ ବାହାରୁ ଆସୁଥିବା ସାହୁକାର ଓ ଅଧିକାରୀମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ଶୋଷଣ କରୁଥିଲେ । ଗାଁ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ପାଠ ପଢ଼ିବା ଏକ ବଡ଼ କଥା ଥିଲା ଏବଂ ସେମାନେ ଭାବୁଥିଲେ ଯେ ଯଦି ସେମାନଙ୍କ ଭିତରୁ କେହି ଜଣେ ପାଠ ପଢ଼ିବ, ତେବେ ସେମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର ହେବ ।

ଏହି ସମୟଖଣ୍ଡରେ ଗୋଟିଏ ପଟେ ପାହାଡ଼ର ସରଳ ଜୀବନ ଥିବାବେଳେ ଅନ୍ୟପଟେ ଲେଲିବାଡ଼ି ଭଳି ଛୋଟ ସହର ଏବଂ ତା’ଠାରୁ ବଡ଼ ସହରମାନଙ୍କର ଆଧୁନିକତା ଥିଲା-। ସହରର ବ୍ୟବସାୟିକ ମନୋଭାବ ଏବଂ ଶିଳ୍ପାୟନର ନୂଆ ନୂଆ ଚିନ୍ତାଧାରା କିପରି ଗାଁର ପରିବେଶକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରୁଥିଲା, ତାହା ଏଠାରେ ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରସଙ୍ଗ । କାହାଣୀଟି ଏମିତି ଏକ ସମୟର ଯେତେବେଳେ ପଞ୍ଚାୟତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏବଂ ରାଜନୈତିକ ସଚେତନତା ଆଦିବାସୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିଲା । ସାମାଜିକ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଏହା ଦର୍ଶାଏ ଯେ କିପରି ଶିକ୍ଷିତ ହେବା ପରେ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିର ଆଚାର-ବିଚାର ବଦଳିଯାଏ ଏବଂ ସେ ନିଜର ମୂଳ ପରିଚୟକୁ ଏକ ବୋଝ ପରି ଭାବେ ତାହାର ବାସ୍ତବ ଚିତ୍ର ଏ କାହାଣୀରେ ସ୍ଥାନ ପାଇଛି ।

ପ୍ରମୁଖ ଚରିତ୍ର

ଟିମା (କେ. ଟିମାୟା ଦୋରା): ଟିମା ଏହି ଉପନ୍ୟାସର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ । ତାର ଯାତ୍ରା ମେଲ୍‍କାବାଡ଼ି ଗାଁର ଧୂଳିରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ସହରର ଚାକଚକ୍ୟ ଭିତରେ ଶେଷ ହୋଇଛି । ପିଲାଦିନେ ସେ ଜଣେ ସରଳ ଓ ପ୍ରତିଭାବାନ କନ୍ଧ ପୁଅ ଥିଲା, ଯିଏ ପାଠ ପଢ଼ିବା ପରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବଦଳିଯାଏ । ଶିକ୍ଷକ ଆଲ୍‍ଫ୍ରେଡ୍ ବେର୍‍କେଟା ତା’ର ନାମ ବଦଳାଇ 'କେ. ଟିମାୟା ଦୋରା' ରଖିବା ପରେ ସେ ନିଜର ଆଦିବାସୀ ପରିଚୟକୁ ଏକ ବୋଝ ପରି ମନେ କରେ । ଟିମା ଏକ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱାତ୍ମକ ଚରିତ୍ର; ସେ ଗୋଟିଏ ପଟେ ନିଜ ଜାତିର ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ବଡ଼ ବଡ଼ ବକ୍ତୃତା ଦିଏ, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟପଟେ ନିଜ ଗାଁର ଅସନା ପରିବେଶ ଓ ଲୋକଙ୍କୁ ଘୃଣା କରେ । ସେ ସଭ୍ୟତାକୁ ପୋଷାକ, ଅତର ଓ ଇଂରାଜୀ ଭାଷା ମାଧ୍ୟମରେ ମାପିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ । ଶେଷରେ ପରାଜୟ ଓ ଅପମାନ ସହିବା ପରେ ସେ ପୁଣି ନିଜ ଚେରକୁ ଫେରିବାରେ ହିଁ ଶାନ୍ତି ପାଏ ।

ବୀମା କନ୍ଧ: ବୀମା କନ୍ଧ ଟିମାର ବାପା । ସେ ଜଣେ ସରଳ ଆଦିବାସୀ ଭାବେ କାହାଣୀରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ଯିଏ ନିଜ ପୁଅର ସାମାନ୍ୟ ଶିକ୍ଷାରେ ଗାଁ ସାରା ଭୋଜି କରନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ପୁଅ ପଢ଼ି କରି ବଡ଼ ହେବା ଏବଂ ତା’ର ବିବାହ ପରେ ମିଳିଥିବା ଯୌତୁକ ଟଙ୍କା ବୀମାର ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱକୁ ବଦଳାଇ ଦିଏ । ସେ ଜଣେ 'ସାହୁକାର' ପାଲଟିଯାଏ ଏବଂ ନିଜ ଜାତିର ଭାଇମାନଙ୍କୁ ଚଢ଼ା ସୁଧରେ କରଜ ଦେଇ ସେମାନଙ୍କ ଜମି ଆତ୍ମସାତ କରେ । ବୀମା ଚରିତ୍ର ମାଧ୍ୟମରେ ଏହା ଦର୍ଶାଯାଇଛି ଯେ, ଶୋଷଣ କେବଳ ବାହାର ଲୋକ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ବରଂ ଜଣେ ନିଜ ଲୋକ ବି ପରିସ୍ଥିତି ଚକ୍ରରେ ପଡ଼ି ଶୋଷକ ସାଜିପାରେ । ତା’ର କୋଠାଘର ଓ ପୋଷାକ ଗାଁ ଲୋକଙ୍କ ଆଖିରେ ତାକୁ 'ଅପହଞ୍ଚ' କରିଦିଏ ।

ନର୍ସିଂଲୁ ଦୋରା: ନର୍ସିଂଲୁ ଦୋରା ଟିମାର ଶ୍ୱଶୁର ଏବଂ ଲେଲିବାଡ଼ିର ଜଣେ ବଡ଼ ବ୍ୟବସାୟୀ । ସେ ଚତୁର ଓ ଦୁରଦୃଷ୍ଟି ସମ୍ପନ୍ନ । ସେ ଟିମାକୁ ଜଣେ ଶିକ୍ଷିତ ଆଦିବାସୀ ନେତା ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରି ନିଜର ବ୍ୟବସାୟିକ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ବଢ଼ାଇବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି । ଟିମାର ଚିନ୍ତାଧାରା ଅଧିକ ଆଧୁନିକ ହେବା ଦେଖି ସେ ଆତଙ୍କିତ ହୁଅନ୍ତି, କାରଣ ସେ ଚାହାଁନ୍ତି ଟିମା ସଂସାରୀ ହୋଇ ରହୁ । ନର୍ସିଂଲୁ ସେହି ଶ୍ରେଣୀର ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ପରମ୍ପରାକୁ ପୂଜା କରନ୍ତି କିନ୍ତୁ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ସବୁଠାରେ ସାଲିସ୍ କରନ୍ତି ।

ରଜନୀ: ଟିମାର ସ୍ତ୍ରୀ ରଜନୀ ଜଣେ ସହରୀ ମହିଳା । ସେ ଟିମାକୁ ସ୍ୱାମୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଗାଁକୁ ଯାଇ ରହିବାକୁ ଆଦୌ ରାଜି ନୁହେଁ । ସେ ଟିମାର ସହରୀ ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ଚିଠିଗୁଡ଼ିକର ଅର୍ଥ ବୁଝିପାରେ ନାହିଁ । ତା’ର ଜୀବନ କେବଳ ସୁଖ-ସ୍ୱାଚ୍ଛନ୍ଦ୍ୟ ଭିତରେ ଆବଦ୍ଧ ଏବଂ ସେ ଟିମାର ମାନସିକ ସଂଘର୍ଷଠାରୁ ବହୁ ଦୂରରେ ରହିଥାଏ ।

ନିଭା ଦେବୀ: ନିଭା ଦେବୀ ସହରର ଏକ ଆଧୁନିକ ଓ ମୁକ୍ତମନା ନାରୀ ଚରିତ୍ର । ସେ ଟିମାର ଚିନ୍ତାଧାରାକୁ ଗଭୀର ଭାବେ ପ୍ରଭାବିତ କରନ୍ତି । ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଜୀବନର ଅର୍ଥ ହେଉଛି 'ଉତ୍ତେଜନା' ଓ 'ପରିବର୍ତ୍ତନ' । ସେ ଟିମାକୁ ସରଳତା ପରିବର୍ତ୍ତେ ଏକ ଚଳଚଞ୍ଚଳ ଏବଂ ସ୍ଫୂର୍ତ୍ତୀ ଜୀବନ ବଞ୍ଚିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରନ୍ତି । ଟିମା ନିଭା ଦେବୀଙ୍କ ପ୍ରତି ଆକର୍ଷିତ ହେବା ସହିତ ତାଙ୍କ କଥାକୁ ହିଁ ଆଧୁନିକତାର ପରିଭାଷା ବୋଲି ମାନିନିଏ ।

ବୀର ଲଖ୍ୱଣ ସ୍ୱାମୀ: ନର୍ସିଂଲୁଙ୍କ ବନ୍ଧୁ ବୀର ଲଖ୍ୱଣ ସ୍ୱାମୀ ଜଣେ ଚତୁର ମଦ ବ୍ୟବସାୟୀ । ସେ ଉପରକୁ ସରଳ ଦେଖାଗଲେ ବି ମଣିଷ ଚିହ୍ନିବାରେ ସିଦ୍ଧହସ୍ତ । ସେ ହିଁ ପ୍ରଥମେ ନର୍ସିଂଲୁଙ୍କୁ ସତର୍କ କରାଇ ଦିଅନ୍ତି ଯେ ଟିମା ସହରର ଚାକଚକ୍ୟରେ ବିଗିଡ଼ି ଯାଇଛି । ତାଙ୍କ ଚରିତ୍ର ମାଧ୍ୟମରେ ସଭ୍ୟ ସମାଜର ଭଣ୍ଡାମି ଓ ବାସ୍ତବବାଦୀ ଚିନ୍ତାଧାରାକୁ ପ୍ରକାଶ କରାଯାଇଛି ।

ଏହି ପାତ୍ରମାନଙ୍କ ବ୍ୟତୀତ ଆଲ୍‍ଫ୍ରେଡ୍ ବେର୍‍କେଟା (ଶିକ୍ଷକ), କୀଚ୍‍ଚ ଗମାଂ (ସଓରା ନେତା) ଏବଂ ଗାଁର ଲେଞ୍ଜୁ ଓ ଶୋବେନା ଭଳି ପାତ୍ରମାନେ ଟିମାର ଜୀବନର ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ବୁଝିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି । ଏହି ଚରିତ୍ରମାନେ ମିଶି 'ଅପହଞ୍ଚ'କୁ ଏକ ସୁନ୍ଦର ମାନସିକ ସଂଘର୍ଷର କାହାଣୀ ଭାବେ ଗଢ଼ି ତୋଳନ୍ତି ।

ବିଷୟବସ୍ତୁ

କାହାଣୀର ଆରମ୍ଭ ଏକ ଭାବପ୍ରବଣ ମୁହୂର୍ତ୍ତରୁ ହୁଏ । ମେଲ୍‍କାବାଡ଼ିର ବୀମା କନ୍ଧର ପୁଅ ଟିମା ଯେଉଁଦିନ ଧୂଳି ଉପରେ 'ଆଇଆ' (ବୋଉ) ଏବଂ 'ଆବା' (ବାପା) ଲେଖିବା ଶିଖେ, ସେଦିନ ପୂରା ଗାଁରେ ଏକ ଉତ୍ସବ ପାଳନ କରାଯାଏ । ଗାଁ ଲୋକଙ୍କ ମନରେ ଆଶା ଜାଗେ ଯେ ସେମାନଙ୍କର ଏହି ପୁଅ ଦିନେ ପାଠ ପଢ଼ି ସାହୁକାରଙ୍କ ଠକେଇରୁ ସେମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବ । ଟିମାକୁ ଶିକ୍ଷକ ଆଲ୍‍ଫ୍ରେଡ୍ ବେର୍‍କେଟା ନିଜ ସହିତ ନେଇ ପାଠ ପଢ଼ାନ୍ତି ଏବଂ ତା’ର ନାମ ବଦଳାଇ 'ଟିମାୟା ଦୋରା' ରଖନ୍ତି ।

ଟିମା ଧୀରେ ଧୀରେ ସହରୀ ପୋଷାକ ଓ ଚାଲିଚଳନ ଆପଣାଇ ନିଏ । ମେଟ୍ରିକ୍ ପାସ୍‍ କରିବା ପରେ ସେ ସରକାରୀ ଚାକିରି ପାଏ ଏବଂ ଲେଲିବାଡ଼ି ସହରର ଜଣେ ବଡ଼ ବ୍ୟବସାୟୀଙ୍କ ଝିଅ ରଜନୀକୁ ବିବାହ କରେ । ଏହିଠାରୁ ତା’ର ମାନସିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ତୀବ୍ର ହୁଏ । ସେ ନିଜ ଗାଁର କୁଡ଼ିଆ ଘର, ଗାଁ ଲୋକଙ୍କ ଅସନା ଦେହ ଓ ସେମାନଙ୍କର ସରଳତାକୁ ଘୃଣା କରିବାକୁ ଲାଗେ । ସେ ଅନୁଭବ କରେ ଯେ ସେ ଏବେ ସଭ୍ୟ ଦୁନିଆର ମଣିଷ ଏବଂ ଗାଁ ଲୋକେ ତା’ ପାଇଁ ଏକ ଦୂରର ବସ୍ତୁ ।

ଟିମା ଚାକିରି ଛାଡ଼ି ନିଜକୁ କନ୍ଧମାନଙ୍କର ନେତା ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପିତ କରେ । ସେ ବଡ଼ ବଡ଼ ସହରକୁ ଯାଏ, ଖବରକାଗଜରେ ନିଜର ମତ ଦିଏ ଏବଂ ଶିଳ୍ପାୟନର ଗୁଣଗାନ କରେ । ସେ ଭାବେ ଯେ ପାହାଡ଼ ଉପରେ କଳକାରଖାନା ବସିଲେ ଏବଂ ବିଜୁଳି ଆଲୁଅ ଆସିଲେ ହିଁ ଆଦିବାସୀଙ୍କ ଉନ୍ନତି ହେବ । ଏହି ସମୟରେ ସେ ନିଭା ଦେବୀଙ୍କ ପରି ଆଧୁନିକ ନାରୀଙ୍କ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସି 'ଉତ୍ତେଜନାପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବନ'କୁ ହିଁ ପ୍ରକୃତ ଜୀବନ ବୋଲି ମାନିନିଏ । ଅନ୍ୟପଟେ ତା’ର ବାପା ବୀମା କନ୍ଧ ପୁଅର ପ୍ରତିପତ୍ତି ବ୍ୟବହାର କରି ଗାଁ ଲୋକଙ୍କୁ କରଜ ଦେଇ ସେମାନଙ୍କ ଜମି ଆତ୍ମସାତ କରିବାରେ ଲାଗନ୍ତି । ଜଣେ ଆଦିବାସୀ ହୋଇ ଆଉ ଜଣେ ଆଦିବାସୀକୁ ଶୋଷଣ କରିବାର ଏକ ବିଷାକ୍ତ ଚକ୍ର ଆରମ୍ଭ ହୋଇଯାଏ ।

କିନ୍ତୁ ଟିମାର ଏହି ସହରୀ ସ୍ୱପ୍ନର ପ୍ରାସାଦ ବେଶି ଦିନ ରହେ ନାହିଁ । ନିର୍ବାଚନ ସମୟରେ ଯେତେବେଳେ ସେ ଗାଁକୁ ଯାଇ ଭୋଟ୍ ମାଗେ, ସେତେବେଳେ ସେ ଦେଖେ ଯେ ଗାଁ ଲୋକେ ତାକୁ ଆଉ ନିଜର ବୋଲି ଭାବୁନାହାନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ଜଣେ 'ଅଧିକାରୀ' ପାଲଟି ଯାଇଛି । ନିର୍ବାଚନରେ ସେ ଗାଁର ସ୍ଥାନୀୟ ନେତାଙ୍କଠାରୁ ଶୋଚନୀୟ ଭାବେ ପରାସ୍ତ ହୁଏ-। ପରାଜୟ ପରେ ଯେତେବେଳେ ସେ ସହରର ନିଜର ଧନୀ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ସାହାଯ୍ୟ ପାଇଁ ଯାଏ, ସେମାନେ ତାକୁ ଚିହ୍ନିବାକୁ ମନା କରିଦିଅନ୍ତି । ଟିମା ଅନୁଭବ କରେ ଯେ ସେ ନା ସହରର ହୋଇ ରହିଲା ନା ଗାଁର । ସେ ଏକ ଦୋଛକିରେ ଠିଆ ହୋଇ ନିଜର ସ୍ଥିତି ହରାଇ ବସେ-।

ଉପସଂହାର

'ଅପହଞ୍ଚ' ଉପନ୍ୟାସର ପରିସମାପ୍ତି କେବଳ ଗୋଟିଏ କାହାଣୀର ଶେଷ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ମଣିଷର ଆତ୍ମ-ଅନ୍ୱେଷଣ ଏବଂ ନିଜ ଚେରକୁ ଫେରିପାଇବାର ଏକ ବିଜୟୋତ୍ସବ । କାହାଣୀର ଶେଷ ଭାଗରେ ଆମେ ଦେଖୁ ଯେ, ଯେଉଁ ଟିମା ଦିନେ ସଭ୍ୟତା ଓ ଆଧୁନିକତାର ମୋହରେ ପଡ଼ି ନିଜ ଗାଁ ଏବଂ ଜାତିର ସରଳତାକୁ ଘୃଣା କରୁଥିଲା, ସେ ପରାଜୟ ଓ ଅପମାନର କଠୋର ବାସ୍ତବତାକୁ ସାମ୍ନା କରିବା ପରେ ପୁଣି ସେହି ଧୂଳିମାଟିର ଦୁନିଆକୁ ଫେରିଆସିଛି । ସେ ନିଜର ସହରୀ ପରିଚୟ 'କେ. ଟିମାୟା ଦୋରା'ର ପୋଷାକ ଓ ଆଭିଜାତ୍ୟକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ପୁଣି ସେହି ସରଳ 'ଟିମା' ପାଲଟିଯାଇଛି ।

ଏହି ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ ପାଠକକୁ ଏକ ଗଭୀର ଶିକ୍ଷା ଦିଏ । ଟିମା ଯେତେବେଳେ ମେଲ୍‍କାବାଡ଼ିର ଗାଁ ଦାଣ୍ଡରେ ଛିଡ଼ାହୁଏ, ସେତେବେଳେ ସେ ଅନୁଭବ କରେ ଯେ ସହରର ସେହି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବନ୍ଧୁମାନେ ଓ ରାଜନୈତିକ କ୍ଷମତା ସବୁ କିଛି ମରୀଚିକା ସଦୃଶ । ପ୍ରକୃତ ସମ୍ପର୍କ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା କେବଳ ନିଜ ମାଟିର ଲୋକଙ୍କ ପାଖରେ ହିଁ ମିଳିଥାଏ । ଗାଁର ଶୋବେନା ଓ ପାଣ୍ଡ୍ରୁ କନ୍ଧଙ୍କ ସହ ତାର କଥୋପକଥନରୁ ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ ଯେ, ବାହାର ଦୁନିଆରୁ ଯେତେ 'ଉନ୍ନୟନ' ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ସେଥିରେ ଆପଣାର ସ୍ନେହ ଓ ଭାଇଚାରା ନଥାଏ, ତେବେ ତାହା କନ୍ଧମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିରର୍ଥକ । ଟିମା ଏବେ ବୁଝିପାରୁଛି ଯେ ସାହୁକାରୀ ମନୋଭାବ ରଖି ଜମି ଆତ୍ମସାତ କରିବା କିମ୍ବା କଳକାରଖାନା ବସାଇ ମୂଲିଆ ହେବା ଅପେକ୍ଷା, ସମସ୍ତେ ମିଶି କୋଠରେ ଚାଷ କରିବା ଓ ପରସ୍ପରକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରି ବଞ୍ଚିବା ହିଁ ପ୍ରକୃତ ସୁଖ ।

ଉପନ୍ୟାସର ଶେଷ ଦୃଶ୍ୟଟି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭାବପ୍ରବଣ ଏବଂ ଜୀବନ୍ତ । ଯେତେବେଳେ ଟିମା କହେ ଯେ ସେ ଆଉ କେଉଁଆଡ଼େ ଯିବ ନାହିଁ ଏବଂ ଗାଁରେ ହିଁ ରହିବ, ସେତେବେଳେ ପୂରା ମେଲ୍‍କାବାଡ଼ି ଗାଁରେ ଏକ ଖୁସିର ଲହରୀ ଖେଳିଯାଏ । ଗାଁ ଲୋକଙ୍କର ସେହି ପାରମ୍ପରିକ ନାଚ ଓ ବାଜାର ଶବ୍ଦ ପାଠକକୁ ଅନୁଭବ କରାଏ ଯେ, ଟିମା ଯେଉଁ 'ଅପହଞ୍ଚ' ବା ଦୂରର ମଣିଷ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ସେ ପୁଣି ନିଜ ଲୋକଙ୍କ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚିଯାଇଛି । ତା’ର ଏହି ଫେରିଆସିବା କେବଳ ତାର ନିଜ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ବରଂ ପୂରା କନ୍ଧ ଜାତି ପାଇଁ ଏକ ନୂଆ ଆଶାର ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ।

'ଅପହଞ୍ଚ' ବହିଟି ଆମକୁ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଖୋରାକ ଦିଏ ଯେ, ଆମେ ଶିକ୍ଷିତ ହେବା ପରେ କିପରି ନିଜର ମୂଳ ପରିଚୟକୁ ଭୁଲିଯାଉଛୁ ଏବଂ ନିଜକୁ ନିଜ ଦୁନିଆରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କରିଦେଉଛୁ-। ଗୋପୀନାଥ ମହାନ୍ତିଙ୍କର ଏହି ମହାନ ରଚନାଟିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପଢ଼ିଲେ ହିଁ ଜଣେ ପାଠକ ଟିମାର ମାନସିକ ସଂଘର୍ଷ ଏବଂ ମେଲ୍‍କାବାଡ଼ିର ସେହି ପ୍ରାକୃତିକ ପରିବେଶର ରସସ୍ୱାଦନ କରିପାରିବେ-। ଏହା କେବଳ ଜଣେ ଆଦିବାସୀ ଯୁବକର କାହାଣୀ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ପ୍ରତ୍ୟେକ ମଣିଷର କାହାଣୀ, ଯିଏ ଦିନେ ନା ଦିନେ ନିଜର ଚେରକୁ ଫେରିବାକୁ ଚାହେଁ । ଆପଣ ଏହି ବହିଟିକୁ ନିଶ୍ଚୟ ପଢ଼ନ୍ତୁ; ଏହା ଆପଣଙ୍କୁ ଜୀବନର ଏକ ଭିନ୍ନ ଓ ଗଭୀର ଦିଗ ସହ ପରିଚିତ କରାଇବ ।